Gereedschap thematisch

Mogelijk ook relevant:

Thema's

Gereedschap voor maatwerk

Bij elk thema komen verschillende instrumenten aan de orde die helpen bij het analyseren van de relevante aspecten, het vinden van praktische oplossingen of bijvoorbeeld het organiseren van het proces. Hier zetten we diverse thematische gereedschappen op een rij.

ondergrond
water
klimaatbestendig
mobiliteit
ecologie
gezond en veilig
energie
bouwen
grondstoffen

Gereedschap ondergrond

Lagenbenadering over de samenhang onder- en bovengrond
Checklist ondergrondkwaliteiten: voor een ruimtelijke blik op kwalitieten van de ondergrond
Routeplanner bodemambities: voor een meer bodemkundige blik op kwaliteiten van de ondergrond
Ontwikkelingsmodel ondergrond (torentjesmodel) over afstemming ondergrond en ruimtelijke ontwikkeling
Zeven sleutels voor een waardevolle afweging: aanpak om de afweging bij projecten met ondergrondse alternatieven te verbeteren.
Slimme regie op de ondergrond: handreiking om een slimme regie op de ondergrond te voeren.
Handreiking erfgoed en ruimte: een praktisch instrument ter ondersteuning van de borging van cultureel erfgoed in de ruimtelijke ordening.
Redeneerlijn ondergrond met aanvulling: over de consequenties van ondergrondse activiteiten voor de functies van de bodem
Bodem- of ondergrondvisies provincies (incl. bijbehorende thematische en waarderings-/geschiktheidskaarten) soms in de vorm van digitale loketten met hulpmiddelen (bijvoorbeeld Zeeland met ‘t Zeeuws Bodemvenster)
Bodemloket met een accent op informatie over bodemkwaliteit
DINOloket: de van de Geologische Dienst Nederland - TNO met gegevens van de Nederlandse ondergrond zoals booronderzoeken, sondeeronderzoeken en grondwateronderzoeken.
Bodemdata/BIS Nederland:met bodemkaarten en grondwatertrappenkaarten
Thermogis: bevat landelijke temperatuurkaarten, energiekaarten en een totaal overzicht van waterhoudende lagen, die belangrijk zijn voor het toepassen van geothermie.
Gewenst Grond- en OppervlaktewaterRegime (GGOR): stappenschema om tot een optimaal grond- en oppervlaktewaterregime te komen
DPL ondergrond: methode om projecten te vergelijken op aantal bodemindicatoren
WKO-tool: webapplicatie in de vorm van een quickscan om een eerste indruk te krijgen van kansen die bodemenergie op een locatie biedt
Warmteatlas: een digitale geografische kaart met het warmteaanbod in de vorm van informatie over (potentiële) geschikte locaties van diepe geothermie, WKO, biomassa en restwarmte. De kaart bevat ook informatie over de warmtevraag van huishoudens, industrie, glastuinbouw en utiliteitsbouw.

Gereedschap water

Waterplan Den Haag 2010-2015: bijlage 2 beschrijft op een aansprekende wijze de Haagse waterambitieniveaus
Checklist waterbelangen: overzicht van relevante aspecten voor de waterbeheerder bij ruimtelijke plannen die gaan over locatiekeuze en/of inrichting.
Processtappen watertoets
Handreiking Watertoets
HNO (Hydrologische neutraal ontwikkelen) -tool: in het watertoetsproces is 'hydrologisch neutraal ontwikkelen' een belangrijk kwantitatief beleidsuitgangspunt. De tool helpt om te bepalen hoeveel ruimte voor waterberging nodig is bij toenemende verharding.
Website Aquaro: inspiratie voor gebruik van water in de RO
Diverse instrumenten op het gebied van gewenst grond- en oppervlaktewaterregime (GGOR) via helpdesk water
Handreiking archeologie, cultuurhistorie & aardkundige waarden voor waterbeheerders (SIKB): De waterbeheerder wordt stapsgewijs door het proces van de archeologische mogelijkheden en verplichtingen geleid. Bovengrondse cultuurhistorie en aardkundige waarden worden thematisch belicht.

Gereedschap klimaatbestendig

Watertoets om waterveiligheid te garanderen. Helpdesk water biedt ingang tot veel informatie
KNMI-klimaatscenario's: alle relevante informatie over klimaatscenario's voor Nederland voor gebruik in impact- en adaptatiestudies.
Deltascenario's: het Deltaprogramma werkt met vier scenario's (druk/stoom/rust/warm) waarin de KNMI scenario's en sociaal-economische scenario's zijn gecombineerd.
Deltaviewer: een interactieve presentatie die ingaat op vragen over de waterproblemen en –vraagstukken van Nederland. Hoe vertaalt het Deltaprogramma dit naar (opgaven en) oplossingen? Wat is het effect van maatregelen in een regio op de wateropgave van een andere regio?
Klimaatmodule DPL: voor de bepaling van de klimaatbestendigheid van een wijk of plan
Klimaatwijzer: handreiking voor het tijdig omgaan met de gevolgen van klimaatverandering in ruimtelijke planprocessen
Klimaatatlas: KNMI verstrekt gegevens over de periode 1981-2010. Sommige provincies beschikken over een klimaat- of klimaateffectatlas bijvoorbeeld Limburg.
Stappenplan waterrobuust bouwen: een drietrapsbenadering om tot geschikte maatregelen te komen om een specifiek stedelijk gebied waterrobuust te maken.
Klimaatmonitor (RWS leefomgeving): website met zeer veel gegevens voor de monitoring van lokaal en regionaal klimaatbeleid. Met deze gegevens kan voor alle gemeenten, regio's en provincies in Nederland de klimaatvoetafdruk bepaald worden. De klimaatvoetafdruk geeft de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen per gemeente, provincie en (stads)regio weer.

Gereedschap mobiliteit

Vf-factor voor reistijdverhouding

Een goede indicator voor de concurrentiekracht van het OV ten opzichte van de auto is de reistijdverhouding van het OV ten opzichte van de auto (de vf-factor). Als de vf-factor 1,5 is (dus het openbaar vervoer is de helft langzamer) dan blijkt meer dan 75% te kiezen voor de auto. Zijn de reistijden even lang (vf = 1) dan kiest ongeveer de helft voor OV.
VPL en VPR (verkeersprestatie op locatie en verkeersprestatie regionaal) zijn aanpakken om de samenwerking tussen stedenbouw en verkeer in het stedelijke planproces bij het (her)ontwerp van wijken en buurten (VPL) en bij regionale planning (VPR) te stimuleren en te verbeteren. Deze samenwerking bevordert dat er in de planontwikkeling structureel aandacht is voor de kwaliteit van de leefomgeving. Dit door ervoor te zorgen dat de toekomstige bewoners van het plangebied op een vanzelfsprekende manier voor die vervoerwijze kiezen die voor hen en voor hun omgeving het meest geschikt is. VPL geeft in het ontwerp eerst ruimte aan de voetganger, dan het fietsnetwerk en pas als laatste wordt het netwerk voor langere afstanden de ruimte geboden: OV en autonetwerk.
De vrijetijdswet van Vidacovic
Bij de locatiekeuze van ruimtelijke functies kan je de vrijetijdswet van Vidacovic gebruiken. Deze zegt dat men maximaal 2 x 8% van een vrijetijdsinterval besteedt aan reizen. Op een vrije dag kiest iemand er bijvoorbeeld voor wat leuks te gaan doen van 11.00 tot 17.00 uur. Intuïtief kiest hij een bestemming op 30 minuten reizen (6 uur x 8%). Hieruit is af te leiden op welke (tijds)afstand sportverenigingen, bioscopen, restaurants et cetera hun publiek trekken. Voor woon- werkverkeer is de reistijd gemiddeld 40 à 45 minuten (op 8 uur werken).
Duurzaamheidsscore (KpVV) benchmarkinstrument om gemeenten, provincies en mate van stedelijkheid te vergelijken op diverse indicatoren.
Lopen loont: voetgangers in ontwerp, beleid en beheer (CROW-publicatie, 2014) gericht op het voetgangersvriendelijk maken van stad of dorp. Alle aspecten rondom voetgangersbeleid komen in deze uitgave praktisch en helder aan bod. De uitgave is voorzien van cijfermateriaal, foto’s, grafieken en tabellen.
Handreiking Placemaking en Mobiliteit: hoe maak je van de openbare ruimte een plek waar het fijn is om te zijn. Een handreiking voor verschillende schalen, met processtappen en voorbeelden.
Urban strategy (TNO): model dat verschillende milieueffecten berekent van veranderingen in het verkeersysteem mede in combinatie met veranderingen in de ruimtelijke inrichting.
Kwaliteitswijzer beleid (KPVV): geeft handvatten voor het managen van het proces om te komen tot een duurzaam stedelijke mobiliteitsplan.
Handreiking regionale netwerkanalyse: helpt bij het in kaart brengen van (potentiële) regionale opgaven voor bereikbaarheid van locaties. De samenhang tussen ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteitsontwikkeling staat centraal.
Basisboek verbetering instrumenten regionale bereikbaarheid:instrumenten die inzetbaar zijn in regionale samenwerkingsprocessen gericht op het verbeteren van de bereikbaarheid.
Verkeersmilieukaart: geeft inzicht in de effecten van verkeer op geluid en luchtkwaliteit. Vele regionale omgevingsdiensten beschikken over regional een lokale kaarten opgesteld met hulp van o.a. regionale verkeersmodellen (voorbeeld Midden-Holland)
Nationale bereikbaarheidskaart:digitale kaart over de bereikbaarheid en over emissies door het verkeer in Nederland nu en in 2020.
Vlindermodel: onderscheidt verschillende kenmerken voor knoopwaarde (mobiliteit) en plaatswaarde (ruimte) en biedt zo inzicht in de mate van balans tussen knoop en plaats.
Mobiliteitscan: op interactieve wijze verrichten van analyses en verkenning van effecten van situaties en ingrepen op het raakvlak van mobiliteit, ruimte en milieu.
CO2-scan
Simulatietool LAngzaam Rijden GAat Sneller (LARGAS): een lagere gemiddelde snelheid leidt tot een betere doorstroming en minder hinder door het autoverkeer en tot een betere kwaliteit van de leefomgeivng.
Luchtkwaliteitsmodellen door verkeer zoals CAR-II: berekent de gevolgen van het wegverkeer op de luchtkwaliteit langs wegen in het stedelijk gebied
NSL-tools: het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is een samenwerkingsprogramma van de Rijksoverheid en lokale overheden om de luchtkwaliteit te verbeteren. Hiervoor is een aantal rekenin strumenen beschikbaar zoals de monitoringstool en de saneringstool.
Standaard rekenmodel geluid (SRM): voor de uitvoering van eenvoudige geluidsberekeningen om geluidseffecten van verkeer op woningen te bepalen.

Gereedschap ecologie

Ecotypebenadering (afstemming van natuur op bodem met als belangrijke indicatoren vochtgehalte en voedselrijkdom) De ecotypenbenadering van de gemeente Breda biedt een systematische en ecologische getoetste werkwijze om natuur op bodemeigenschappen af te stemmen. De benadering maakt via stelselmatige vegetatieopnames een indeling in bodemtypes, gebaseerd op gradiënten van vochtigheid en voedselrijkdom. Dit levert negen milieutypes op, die ieder een indicatie geven van belangrijke bodemeigenschappen.

Voedselgradiënt

Vochtgradiënt

Voedselarm en droog

Matig rijk en droog

Voedselrijk en droog

Voedselarm en vochtig

Matig rijk en vochtig

Voedselrijk en vochtig

Voedselarm en nat

Matig rijk en nat

Voedselrijk en nat

Financieel Economisch BeleidsOndersteunend (FEBO) model (Triple E): een methode voor het onderzoek naar opbrengsten verbonden aan natuur, landschap of water.
Landschapsveiling: mogelijkheid om inkomsten voor onderhoud en beheer te mobiliseren naast draagvlak en betrokkenheid voor een gebied.
Matrix ruimtelijke kwaliteit helpt om het ecologisch belang te benoemen
TEEB-stad (‘The Economics of Ecosystems and Biodiversity’): aanpak in drie stappen (redeneren, rekenen en verdienen) om de waarde van naturu en water te operationaliseren
Digitale Atlas Natuurlijk Kapitaal (DANK): informatie over het functioneren van ecosystemen (nog te verschijnen in de loop van 2014)
Gebiedsanalyse met Lagenbenadering
Belevingsonderzoek
De handleiding "Building with nature" bevat een hoofdstuk "guidelines for design". Gaat vooral om relatie met water. De handleiding bundelt de resultaten van het programma Building with nature van het consortium Ecoshape.

Gereedschap gezond en veilig

Gezondontwerpwijzer: kennis over het gezond ontwerp en inrichten van de leefomgeving. Bevat inzicht, inspiratie en ideeën om dit op integrale wijze te doen.
Analyse milieukwaliteit. Bij start van planproces (en eigenlijk al bij locatiekeuze) milieukwaliteit in beeld brengen. Bijvoorbeeld d.m.v. signaleringskaarten, gis, mer en planmer.
GezondheidsEffectScreening (GES). Vertaling van milieucontouren in gezondheidskundige waarden. Geeft inzicht in gezondheidseffect voor verschillende waarden, ook wanneer aan norm wordt voldaan.
Gebiedsgericht milieubeleid / gebiedsprofielen. Koppeling tussen functies en gewenste milieukwaliteit. Voor elk type gebied (bijvoorbeeld villawijk; bedrijventerrein; hoogstedelijk; suburbaan etc.) worden ambities voor verschillende milieuthema's benoemd. Hierdoor ontstaat een milieuprofieldat als leidraad dient bij ontwikkelingen (nieuwbouw, herstructurering, transformaties etc.). Bruikbaar bij ontwikkeling van nieuwe gebieden en herstructurering. Voorbeeld bestemmingsplan Laakhaven west Den Haag.
Stad en milieu. een integrale benadering van milieu en ruimtelijke ordening met drie stappen: bronbeleid, maatwerk binnen de wet en afwijking van wet- en regelgeving. Succes van stad en milieu is vooral procesmatig, integraal kijken naar gebiedskwaliteit. Systematiek van afwijken en compenseren wordt gebruikt voor wettelijke normen maar kan ook gebruikt worden voor eigen gestelde hogere ambities.
Methoden voor gezondheid in MER of planvorming: bevat een overzicht van methoden waarmee gezondheid in MER en in planvorming in beeld gebracht kan worden.
Beweegvriendelijke omgeving. Instrumenten van het Nationaal instituut voor sport en bewegen in de vorm van stappenplannen, scans. reisgids, voorbeelden om te komen tot een beweegvriendelijke omgeving.
Disability Adjusted Life Years (DALY's): is een maat voor 'verloren gezonde levensjaren'. Kan gebruikt worden om verschillende planalternatieven onderling te vergelijken op gezondheidseffecten.
Security tools die stedelijke planners in staat stellen beveiliging te integrereren in het planninsproces: SecuRbAn (tool voor snelle uitvoering van risicoanalyse voor bestaande of voorgenomen stedelijke ontwikkeling) en Urban Securipedia (een online wiki met informatie en richtlijnen voor de omgang met geidentificeerde beveiligingsonderwerpen).

Gereedschap energie

EnergiePrestatie op locatie (EPL) en EnergiePrestatieNieuwbouw (EPN) en EnergiePrestatieCoefficiënt (EPC) om energieprestatie van een gebied of gebouw (bestaand en nieuwbouw) in beeld te brengen.
Energy Potential Mapping (EPM: middel om een energielandschap voor regionale planning te schetsen. Topografie, klimaat, bodemgebruik en ondergrond en bouwwerken vormen de basis om na te gaan welke energiebronnen aangesproken kunnen worden.
Energiekansenkaart: geeft een overzicht van de mogelijkheden van verschillende duurzame energievormen. Een voorbeeld is van de regio Achterhoek.
WKO-tool: webapplicatie in de vorm van een quickscan om een eerste indruk te krijgen van kansen die bodemenergie op een locatie biedt
Warmteatlas: een digitale geografische kaart met het warmteaanbod in de vorm van informatie over (potentiële) geschikte locaties van diepe geothermie, WKO, biomassa en restwarmte. De kaart bevat ook informatie over de warmtevraag van huishoudens, industrie, glastuinbouw en utiliteitsbouw.
Energielabel woningen (milieuCentraal) bevat o.a. vragenlijst om te bepalen wat de extra kosten zijn van een ongunstig energielabbel.
Lokaal energiebedrijf. Voordelen van een lokaal energiebedrijf zijn betrokkenheid van bewoners en gebruikers en de kosten en baten zijn voor de lokale gemeenschap. Een lokaal energiebedrijf is mogelijk bij het gebruik van lokale duurzame bronnen (zond, wind, WKO etc.) en bij het gebruik van restwarmte of een warmtenet. Meer informatie en hulpmiddelen te vinden via Hier opgewekt, een initiatief van gezamenlijke milieu en natuurorganisaties.
Innovatieve energieconcepten voor energieneutrale wijken

Gereedschap bouwen

GPR, BREEAM en Greencalc: Deze instrumenten beoordelen de milieu-impact van gebouwen. Het gebruik van materialen (en producten) is hierbij één van de thema’s waarop getoetst wordt. De basis van deze toets ligt in de levenscyclusanalyse van materialen en producten die in de bouw gebruikt worden.
Nationaal pakket duurzaam bouwen in de grond- weg- en waterbouw
Cradle to cradle met als slogan “Build a house like a tree”

Gereedschap grondstoffen

Cradle tot Cradle (C2C). C2C wordt gezien als een communicatief sterk concept dat veel energie losmaakt bij partijen en uitdaagt tot hogere ambities. Er is echter ook kritiek op C2C: energie en transportkwestie spelen nauwelijks een rol; de echte uitdagingen bij gebiedsontwikkeling (mobiliteit, groen, water etc.) blijven onderbelicht en het concept is niet goed doordacht voor het geval de hele wereld conform C2C principes ingericht wordt. Voor het realiseren van ambities op het gebied van grondstoffen en afval is het een goed en bruikbaar instrument.
Levenscyclus analyse (LCA) van materialen.
GreenCalc, GPR Gebouw en BREEAM NL. Deze instrumenten beoordelen de milieu-impact van gebouwen. Het gebruik van materialen (en producten) is hierbij één van de thema’s waarop getoetst wordt. De basis van deze toets ligt in de levenscyclusanalyse van materialen en producten die in de bouw gebruikt worden.

Terug naar boven ▲

Gereedschap thematisch

Discussie: Gereedschap thematisch

Wijzig: Gereedschap thematisch